І хай у будынку “Елгавы” за гады памянялася некалькі крамаў, а “Бярозка” страціла былую магутнасць і адпаведную шыльду на фасадзе. Хай “Дзіцячы свет” ужо паспеў пабыць і “Гіпа”, і “Рублёўскім”, а маладзечанскія гармонікі прыгадаюць хіба сталыя жыхары горада і прафесійныя музыканты. І ўсё ж большасць гараджан адразу здагадаецца, пра якія месцы вядзецца гаворка.
У нашым матэрыяле мы сабралі некаторыя з тых месцаў у Маладзечне, назвы якім далі аб’екты, што некалі месціліся тут. І хоць фізічна аб’ектаў не першы год няма, але іх назвы па-ранейшаму жывуць у памяці маладзечанцаў, у іх размовах і нават у афіцыйных назвах некаторых аўтобусных прыпынкаў. Адразу звяртаем увагу, што такіх месцаў значна больш, чым у матэрыяле, і вашым падказкам мы будзем толькі радыя.
Ну што, паехалі?
Скрыжаваннем ля “Елгавы” маладзечанцы называюць перасячэнне Вялікага Гасцінца і вуліцы Багдана Хмяльніцкага. Прадуктовая крама размяшчалася на першым паверсе жылога дома. Дарэчы, для ўваходу ў двор тут ёсць арка, на нашых назіраннях, адна з нешматлікіх у Маладзечне.
Адкуль “экзатычная” назва? У гонар аднайменнага горада ў Латвіі, які знаходзіцца за 418 кіламетраў ад нашага горада. У свой час Елгава і Маладзечна былі ў добрасуседскіх адносінах.
Цяпер ў былой некалі буйной прадуктовай краме – некалькі драбнейшых гандлёвых кропак. Але хто з нас, прызначаючы сустрэчу на аўтастаянцы побач, скажа “Сустрэнемся ля сэканд хэнда”?
На фотаздымку з буклета 1970-х – кавалачак дома (з жоўтымі балконамі), дзе месцілася "Елгава"
На фотаздымках "Рэгіянальнай газеты" – сучасны выгляд будынка і арка пры ўваходзе ў двор.
Сёння ў гэтай пабудове на вуліцы Валынца прадаецца бялізна і адзенне, парфума і касметыка. А ў 1950-х будынак славіўся музычнымі інструментамі. Менавіта тут майстры стваралі гармонікі, баяны “Беларусь”, “Маладзечна”, акардэоны, у тым ліку, маленькія пад назвай “Малыш” для дзяцей.
У пачатку 1950-х Мікола Суднік, ураджэнец вёскі Суднікі, што на Вілейшчыне, стварыў арцель па рамонце гармонікаў. На гэты час Мікола быў ужо вядомым у акрузе музычным майстрам. Паступова ў арцелі пачалі не толькі рамантаваць, але і вырабляць гармонікі. А ў ліпені 1955-м года на базе арцелі стварылі гармонную фабрыку, якую ў 1960-м перайменавалі ў фабрыку музычных інструментаў. Першым дырэктарам стаў Пётр Смірноў.
Як прыгадваў маладзечанец Сяргей Жабінскі, які ад пачатку стварэння працаваў на фабрыцы, работнікаў накіравалі набірацца досведу на падобнае прадпрыемства ў Тулу. Ад 1953 да 1955 яны вучыліся там, а пасля склалі касцяк прадпрыемства ў Маладзечне.
Паступова фабрыка выходзіць на другое месца па вытворчых паказчыках пасля Тульскага аб'яднання "Мелодыя". З розных гарадоў у Маладзечне дасылаюць падзякі за добрыя інструменты.
Прадпрыемства ў будынку на вуліцы Валынца няма ўжо пару дзесяцігоддзяў. Але не-не, ды і пачуеш падобны дыялог:
– А дзе ты цяпер жывеш?
– Ды ў старым доме, каля “гармонкі”.
На фота "Рэгіянальнай газеты" – сучасны выгляд будынка.
На фота з фондаў музея ў Находцы – фабрыка ў 1959 годзе.
"Наступны прыпынак – атэлье “Бярозка,” – менавіта так прамаўляе прыемны голас дыктара ў гарадскіх аўтобусах, калі мы праязжаем праз ажыўленае скрыжаванне ў цэнтры Маладзечна.
Але сёння на фасадзе будынка на рагу вуліц Віленскай і Валынца ўжо няма вялізных белых літар, якія паведамлялі нам назву буйнога швейнага атэлье. І магутнасці ў прадпрыемства куды меншыя, а яно само называецца фабрыкай “Блаўз” . І ўсё ж гэтае скрыжаванне ў цэнтры горада маладзечанцы называюць па-ранейшаму – "скрыжаванне ля Бярозкі".
Як і “гармонка”, “Бярозка” вырасла з арцелі. Вядомы нам будынак з’явіўся ў горадзе ў 1960-х.
На фота з фондаў музея ў Находцы – 1959 год. "Бярозка" яшчэ толькі будуецца.
На фота Валера Траццяка – 2006 год. У будынку яшчэ ёсць фірменная крама прадукцыі атэлье, назву якога паведамляюць вялікія белыя літары на фасадзе.
На фота "Рэгіянальнай газеты" – дзень сённяшні. Будынак без былой магутнасці і шыльды.
На фота, забяспечаным Уладзімірам Садоўскім – крама "Космас" працуе. Добра бачная і назва. Верагодна, канец 1970-х.
– У якой школе вашы дзеці вучацца?
– У восьмай.
– А дзе гэта?
– Ну, каля “Космаса”.
І адразу становіцца зразумела, пра якую школу ідзе гаворка. Хоць тая крама з высокім ганкам у жылым доме на вуліцы Касманаўтаў – даўно ўжо не “Космас”.
Побач з крамай, сапраўды, школа №8. А ў былым “Космасе” – сёння некалькі невялікіх гандлёвых кропак.
А вось будынак на Вялікім Гасцінцы, 111 некалі быў знаёмы ўсёй маладзечанскай, ды не толькі маладзечанскай, дзятве. Як і барэльеф з хлопчыкам, дзяўчынкай і сонейкам паміж імі высока на фасадзе. Тут, на двух паверхах, месцілася крама “Дзіцячы свет” з цацкамі, школьнымі прыладамі, адзеннем для дзяўчынак і хлопчыкаў, казачнымі навагоднімі ўпрыгажэннямі ў святочны сезон.
Паглядзіце, якія цёплыя ўспаміны засталіся пра гэтую краму ў нашых чытачоў:
“З правага боку – аўтамат з газіроўкай.”
“А мяне мама прыводзілі папіць малочны катэль у нядзелю. І марожанае самае смачнае ў вафельным стаканчыку з рознымі смакамі.”
“Там рыбкі плавалі, і манеткі былі акварыуме. Заўсёды было шмат дзяцей.”
Цяпер жа далёка не першы год у будынку месцяцца прадуктовыя крамы. На сёння – “Рублёўскі”. Але шматпавярхоўкі, якія знаходзяцца побач, мы па-ранейшаму называем “раёнам “Дзіцячага свету”. Ці не так?
На фота "Рэгіянальнай газеты" – будынак былога "Дзіцячага свету" сёння.
На фота з інтэрнэт-крыніц – "Дзіцячы свет" яшчэ працуе.
На старой навагодняй паштоўцы – крама перад Новым годам.
ў Вялікім Сяле?
Цяпер садзімся на “пяцёрку” і з цэнтра горада рушым у раён Вялікага Сяла. Выходзім на прыпынку “Бібліятэка”. Але справа ў тым, што апошні чытач у гэтай бібліятэцы быў гадоў дзесяць таму.
Драўляны блакітны дамок на прыпынку не асабліва адрозніваецца ад іншых дамоў прыватнага сектара. Сёння ў двары расце густы бэз, а на самім доме вісіць шыльда “Прадаецца”.
Тут ад 1960-х і да пачатку 2000-х месцілася дзіцячая бібліятэка. У “безінтэрнэтную” эпоху гэты блакітны дом, дзе так прыемна пахла кніжкамі, наведвала дзятва ў асноўным з Вялікага Сяла і “Парашкоў”. Да паслуг юных чытачоў быў абанемент і чытальная зала з безліччу экнцыклапедый, па якіх не раз мусілі пісаць рэфераты і дадатковыя паведамленні да ўрокаў тагачасныя вучні з бліжэйшых раёнаў.
шлях на Вільню, і "Тысяча дробязяў"
Падобны лёс у некалі вялікіх прамтаварных крам “Віленскі шлях” і “Тысяча дробязяў”. Знікнуўшы з будынкаў, яны засталіся ў памяці маладзечанцаў. Заўважалі?
А “Віленскі шлях”, які натуральна збудаваны па дарозе на Вільню ў 1993 годзе, па-ранейшаму застаўся афіцыйнай назвай прыпынку.
На фота Darriuss –раён "Тысячы дробязяў" у 2008 годзе.
На фота "Рэгіянальнай газеты" – былыя "Тысяча дробязяў" і "Віленскі шлях" сёння.
